علي بن زيد البيهقي

مقدمه 5

معارج نهج البلاغة

همين نسخه ما خواهد بود . در آن از سال 777 ( برگه 23 عكس ) و از اختلاف نسخه ها و از مجلد دوم ( 96 ) و از خود ابن العتايقى ( 165 ) و أبو العلاء ( 133 ) و حلاج و سهروردى ( 154 ) و ابن أبي الحديد ( 156 ) و فاضل شارح ( 110 و 111 ) و كيدرى ( 96 ) و مداينى و ابن ميثم و راوندى ( 86 . . . ) و از الفين حلى ( 110 ) و اضحويه ( 17 ) و شفاء ( 110 ) و إشارات ( 119 ) همه از ابن سينا ياد شده است . بارى بيهقى ما در واژه شناسى و شناخت ريشه هاى آن پيرو ابن فارس و طبرسى است و ريشه ها را داراى معناى اصلى مىداند و همه مشتقات را به آن بر مى گرداند . أو ياد مىكند از أدب ( 1936 ) و پراكندگى و اختلاف زبانها و لهجه ها ( 1588 ) و بلاغه ( 60 ) و اينكه ماده بلاغت زبان است ( 51 ) و گاهى در سخنان شيوا توارد رخ مىدهد ( 1833 ) . همچنين ياد مىكند از ألقاب ، كنيه كنى ( 68 - 76 ، 71 - 76 ) و از بحث لغوى استثناء ( 295 - 299 - 301 ) والقول والمدح ( 171 - 174 ) و از عبارتهاى « اربع على ضلعك » ( 1766 ) و اما بعد ( 87 - 91 ) ولام العاقبة والاختصاص ( 1483 ) و خضراء الدمن ( 1075 ) و « لله أبوك و لله درك » ( 1530 ) و « برق = بره » و « سرق = سره » ( 1053 ) أو در آغاز گزارش ( 32 - 51 ) از « دلائل جودة الكلام » يابد - يعيّات كاوش خوبى دارد . بدينگونه : 32 ترصيع ، 33 تضريس و اشتقاق ، 34 مضارعه ، 35 تبديل ، 36 مكافات ، 37 استعاره ، 38 تتميم ، 39 مقابلات ، 40 فساد مقابلات ، 41 تقسيم ، 42 فساد تقسيم ، 43 ارداف ، 44 تكرار ، 45 انتقال ، 46 مساوات ، 47 اشاره ، 48 اشباع ، 49 موازنه . كيدرى هم در گزارش خود از أو پيروى نموده ( ص 93 - 103 ) و ياد كرده است از تجنيس ، اشتقاق ، اسجاع ، رد العجز على الصدر ، تطبيق ، مقابله ، اعنات ، تضمين ، المزدوج ، مقلوب ، التفات ، اعتراض ، تجاهل العارف ، حذف ، مضارعه ، تبديل ، تتميم ، تقسيم ، ارداف ، مساواة ، اشاره ، اشباع ، تشبيه ، نيز از چهارده گونه بلاغت : مجتمع ، متزاوج ، ممثل ، مبالغه ، مجانس ، مجانس ، متضاد ، مخلخل ، مردد ، توام ، متشابه الصور ، معكوس ، ابداع القرين ، ذو نوعين . ابن ميثم هم در گزارش بزرگ خود 1 : 5 - 71 ) ياد مىكند از : مباحث ألفاظ ، محاسن ألفاظ ، جمل اسمى و فعلى ، حقيقت و مجاز ، تشبيه ، استعاره ، نظم ، خطابه و بيست وجه آن نزديك به آنچه در منطق آمده است . بيهقى در اين گزارش از شعر تعريف مىكند ( 2196 و 2200 ) و ياد مىكند أو از